تاریخچه جرگه ها

جرگهها اساساً بر مبنای احکام شریعت اسلامی و نص صریح قرآنی (و امرهم شورا بینهم)، ضرورت تاریخی و رسوم پسندیده و آزموده شده افغانی تدویر مییابد. جرگهها طی سالیان متمادی مشکلات جامعه افغانی را در سطوح و عرصههای مختلف اعم از مشکلات قومی الی مشکلات ملی و معضلات بینالمللی حل نموده است.

کشور عزیز ما افغانستان از زمان آریاییها تا امروز مهد جرگهها بوده و از طریق تدویر همچو گردهماییها و نظر خواهیها در مقاطع مختلف تاریخی مشکلترین مسایل و سئوالات مطرح را حل نموده است. از اینکه حکم شرعی و اسلامی (و شاور هم فی الامر) به مثابه یک فریضۀ برای مسلمانان ارشاد گردیده بناءً میتوان گفت که تمسک به همچو یک امر حکم اعتصام به حبل الله را دارد.

جرگهها یک ارزش خاص جامعه افغانی بوده و در صدر ارزشهای ملی ما قرار دارد و ارجحیت فیصلههای آن ناشی از آن است که اقشار و طیفهای مختلف جامعه اعم از علمای جید، دانشمندان، متنفذین، اعضای جامعه مدنی، اساتید موسسات تحصیلات عالی، سیاستمداران و خبرهگان عرصههای مختلف حیات اقتصادی، اجتماعی، نظامی و سیاسی در آن اشتراک ورزیده و تصامیم آن محصول تفکر همگانی میباشد. جرگههائیکه صفحاتی از تاریخ پر افتخار ما را رقم زده و ملت افغان بر آن میبالد در ذیل میتوان با اختصار از آنها نام برد.

١ . لویه جرگه میرویس نیکه (1088 هجری شمسی 1709 میلادی)

  این جرگه در مانجه کندهار تحت قیادت میرویس نیکه دایر گردید. جرگه برای یک روز دوام داشت و در آن تصمیم گرفته شد که به تسلط گرگین در خاک ما خاتمه داده شود.

2لويه جرگه کندهار (١١٢٦ هجری شمسی١٧٤٧ میلادی)

 پس از کشته شدن نادر شاه افشار، در مزار شير سرخ، در داخل قلعه نظامي نادر آباد داير شد. اين جرگه ٩ روز به طول انجاميد و سرانجام، پس از مباحثات زياد نمایندهگان مردم باهم توافق کردند که احمد شاه بابا را به حيث پادشاه افغانستان انتخاب نمایند.  

3. لويه جرگه کابل (١٢٤٤ هجری شمسی ١٨٦٥ میلادی)

اين جرگه در زمان امير شير علي خان داير گرديد و هدف از آن، جلب حمايت مردم و تأمين امنيت بود. در اين جرگه دو هزار نفر از بزرگان قومي، علما و روحانيون اشتراک داشتند و رياست آن را خود امير شيرعلي خان به عهده داشت. این جرگه نيز به هدف خود نايل آمد و مردم از حکومت وقت پشتيباني کردند که از برکت فيصلههاى آن صلح در کشور به وجود آمده و امنيت تأمين گرديد.

4. لويه جرگه کابل (١٢٩٣ هجری شمسی ١٩١٥ میلادی)

اين جرگه در جريان جنگ جهاني اول در زمان امير حبيب‎‎الله خان  به اشتراک ٥٤٠ تن از بزرگان قومى، علما و متنفذين کشور داير شد، درست در زماني که آتش جنگ جهاني در اکثر نقاط جهان شعله ميکشيد. انگيزه تشکيل اين جرگه، تقاضاي آلمانها و ترکها، جهت پيوستن افغانستان به جنگ جهاني، بر عليه انگلستان بود. وقتي که هيأتي از آلمان، اطريش و ترکيه به افغانستان آمد و از امير حبيبالله خان خواست تا بر عليه انگلستان وارد جنگ شود، امير حبيبالله خان لويه جرگه را داير کرد و از بزرگان قومي و علما مشورت خواست. تصميم امير حبيبالله خان، مبني بر تدوير جرگه در واقع بهترين تصميم در آن برهه تاریخی بود. او در رابطه با اشتراک يا عدم اشتراک افغانستان در جنگ جهاني از اعضاى جرگه نظر خواست، اعضاى جرگه پس از بحث بر بيطرفي افغانستان در آن شرايط حساس فیصله نمودند و افغانستان از يک خطر بزرگ نجات پيدا کرد.

5. لويه جرگه جلال آباد (١٣٠١ هجری شمسی ١٩٢٢ میلادی)

اين جرگه که اعضاي آن به ٨٧٢ نفر ميرسيد، در زمان پادشاهي امير امانالله خان، زمستان سال ١٣٠١ هجري شمسي در جلال آباد داير گرديد. هدف اين جرگه، اصلاحات اجتماعي بود و براي نخستين بار، در مورد نظامنامه اساسي دولت افغانستان، که نقش قانون اساسي آن دوره را داشت، بحث صورت گرفت.

6. لويه جرگه پغمان (١٣٠٣ هجری شمسی ١٩٢٤ میلادی)

بعد از لويه جرگه جلال آباد، لويه جرگه پغمان در سال ١٣٠٣هجری شمسی تدوير گرديد که در واقع اين تصميم براي تکميل تصاميم لويه جرگه جلال آباد صورت گرفت، در اين جرگه که تعداد 1054 نفر از بزرگان، علما، مشران و شخصيتهاي علمي و سياسي کشور، اشتراک ورزيده  بودند، در رابطه با اصلاحات اقتصادي بحث شد و سر انجام نظامنامه اساسي دولت افغانستان را که در سال ١٣٠١ توسط لويه جرگه جلال آباد مورد بحث قرار گرفته بود، نهايي نموده و توسط  شاه امانالله توشيح گرديد.

7. لويه جرگه پغمان (١٣٠٧ هجری شمسی ١٩٢٨ میلادی)

اين جرگه که تعداد اعضاي آن به 1100 نفر ميرسيد، به دنبال عکسالعمل تند عناصر مخالف اصلاحات، به منظور تعديل نظامنامه اساسي دولت داير گرديد و در نتيجه شوراي دولت که ١٥٠ نفر عضو داشت به شوراي ملي تعويض شد و همچنين برخي از القاب تشريفاتي لغو و دوره عسکري سه سال قبول گردید.

8. لويه جرگه کابل (١٣٠٩ هجری شمسی ١٩٣٠ میلادی)

اين جرگه که در زمان اعلیحضرت نادرخان تدویر و اعضاي آن به ٣٠١ نفر ميرسيد، براي تصويب لايحه انتخابات شوراي ملي، تعداد و شيوه کار وکلاي مجلس، رنگ بيرق و بعضي از موضوعات ديگر بحث نمود که اعضاى جرگه در موارد فوق بعد از مباحثات به توا فق رسيدند.

9. لويه جرگه کابل (١٣٢٠ هجری شمسی ١٩٤١ میلادی)

 همزمان با جنگ جهاني دوم، جرگه دو روزه  در ليسه حبيبيه، پيرامون موضع دولت افغانستان در قبال جنگ جهاني دوم داير گرديد و پس از بحث و تبادل نظر، موقف بيطرفانه دولت افغانستان در قبال جنگ جهاني مورد تائید قرار گرفت.

10. لویه جرگه کابل (1334 هجری شمسی مطابق 1955 میلادی)

دو کشور همسایه ما (ایران و پاکستان) در پیمانهای نظامی سنتو و سیتو شامل شدند در نتیجه تغییر توازن قوا در منطقه، افغانستان احساس خطر نمود. بناءً لویه جرگه دعوت و موضوع چگونگی دفاع از کشور را مورد بحث قرار داده، تصامیم لازم اتخاذ نمود.

11. لويه جرگه کابل (١٣٤٣ هجری شمسی ١٩٦٤ میلادی)

اين جرگه که اعضاي آن به ٤٥٢ نفر ميرسيد، در آغاز دهه ديموکراسي در قصر سلام خانه داير گرديد و پس از ده روز بحث و مباحثات داغ، قانون اساسي سال ١٣٤٣ را به تصويب رساند. اين لويه جرگه در واقع فصل جديدي را در تاريخ سياسي کشور ما رقم زد؛ تفکيک قواي سه گانه، فعاليت احزاب سياسي، آزادي مطبوعات و رو نما شدن جلوههاى از ديموکراسي، از دستآوردهاي اين جرگه به حساب ميرود.

12. لويه جرگه کابل (١٣٥٥ هجری شمسی ١٩٧٦میلادی)

با روي کار آمدن اولين نظام جمهوري به رهبري محمد داود خان، لويه جرگه ديگر در کابل فرا خوانده شد. اين جرگه به منظور تصويب قانون اساسي جمهوري و انتخاب رئيس جمهور در مقر وزارت صحت عامه داير گرديد. البته پس از کودتاي هفت ثور نيز، در سالهاي ١٣٦٤، ١٣٦٦ و ١٣٦٨ براي تصويب قانون اساسي و موضوعات ديگر، لويه جرگهها داير شد و در دوران حکومت مجاهدين در کابل در سال ١٣٧٢ لويه جرگه تحت نام شوراى اهل حل و عقد و در زمان طالبان شوراى بزرگى از علماى کشور در کندهار داير گرديد.

١3. لويه جرگه اضطراري کابل (١٣٨١ هجری شمسی ٢٠٠٢ میلادی)

پس از سقوط طالبان مردم افغانستان شاهد مهمترين جرگهها بودهاند. لويه جرگه اضطراري، که بر اساس توافقنامه بن، با بيش از ١٦٠٠ عضو  در خيمه لویه جرگه، در پولي تخنيک کابل داير گرديد، با انتخاب جلالتمآب حامد کرزى به عنوان رئيس اداره انتقالي و تصويب ساختار اساسي نظام جديد افغانستان، تحول اساسي و بزرگي را در حيات سياسي اين کشور به وجود آورد.

١4. لويه جرگه تصويب قانون اساسي کابل (١٣٨٢ هجری شمسی)

 لويه جرگه تصويب قانون اساسي که اعضاي آن به ٥٠٠ نفر مي رسيد، در واقع نقطه عطفي بود در تاريخ معاصر افغانستان. اين جرگه نيز در خيمه بزرگ لويه جرگه اضطراري در پولي تخنيک کابل داير شد و قانون اساسی جدید جمهوری اسلامی افغانستان را به تصويب رسانيد.

١5. جرگه مشترک امن افغانستان و پاکستان، کابل (اسد ١٣٨6 هجری شمسی)

جرگه مشترک امن افغانستان و پاکستان که اعضاي آن به 610 نفر مي رسيد. این جرگه در واقع نقطه عطفي بود در تاريخ معاصر افغانستان که هدف آن تقويت هرچه بيشتر مناسبات دو جانبه میان افغانستان و پاکستان، تحليل عوامل و شرايطی که در تقويه تروريزم و مخالفتهاي مسلحانه نقش دارند و توافق روی ميکانيزم مبارزه با تروريزم از طريق تشريک مساعي و طرح ستراتيژي مشترک بین هر دو کشور بود. در ختم این جرگه یک قطعنامه هفت فقره ئی تصویب شد و به تشکیل یک جرگه گی توافق صورت گرفت تا از تطبیق فیصلههای جرگه مشترکامن نظارت نماید.

16. جرگه ملی مشورتی صلح کابل  (ثور 1389 هجری شمسی مطابق می 2010 میلادی)

این جرگه به اشتراک 1600 نفر از چهارده کتگوری مختلف نمایندههای مردم افغانستان در شهر کابل دایر شده بود. هدف آن مشوره، مفاهمه و موافقه نمایندههای مردم افغانستان برای رسیدن به صلح پایدار و مفاهمه با مخالفین و ایجاد میکانیزم آن و تحکیم وحدت ملی بوده دارای نتایج مثبت ذیل بوده:

  • تأسیس شورای عالی صلح؛
  • تسریع روند صلح با مخالفین مسلح دولت؛
  • آزاد شدن تعداد کثیری از زندانیان از زندانهای خارجی؛
  • انتقال مسؤولیت زندانها به حکومت؛ و
  • تأسیس کمیسیون مشترک صلح میان افغانستان و پاکستان.

17. لویه جرگه عنعنوی کابل (سال 1390 هجری شمسی)

این لویه جرگه با اشتراک حدود 2300 تن عضو از سرتاسر کشور در تالار لویه جرگهها در کابل تدویر و عقد پیمان همکاریهای استراتیژیک با ایالات متحده آمریکا مطرح بحث بود که رهبری جمهوری اسلامی افغانستان همانند یک خلف صدیق زعمای خبیر این سرزمین موضوع را به آرای ملت گذاشته تا با به کارگیری خرد جمعی در جهت مصالح ملی تصمیم اتخاذ نمایند. همه اعضای این لویه جرگه با یک صدا دولت ج.ا.ا را صلاحیت تفویض نمودند تا پیمان را با جانب دولت ایالات متحده آمریکا به اساس شرایط تصمیم گرفته شده در لویه جرگه، امضا نماید.

 

اینبار نیز لویه جرگه ی مشورتی با اشتراک نمایندگان اقشار مختلف شهروندان این سرزمین در کابل قرار است تدویر گردد. در این لویه جرگه مشورتی اعضای آن روی موضوع پیمان امنیتی میان جمهوری اسلامی افغانستان و ایالات متحده آمریکا بحث مینمایند. آنها تصمیم نهائی این لویه جرگه مشورتی را به رهبری دولت جمهوری اسلامی افغانستان به مثابه مشوره ملت مسلمان افغان در موضوع پیمان امنیتی ارایه میدارند.